Khi nói về sức mạnh của một doanh nghiệp, người ta thường nhìn vào những thứ rất dễ thấy: quy mô doanh thu, số lượng nhân sự, nhà xưởng, công nghệ hiện đại hay nguồn vốn dồi dào.
Nhưng hãy thử đặt một câu hỏi: Nếu đối thủ có nhiều vốn hơn, mua được công nghệ hiện đại hơn và trả lương cao hơn để lấy đi những người giỏi nhất của bạn, thì doanh nghiệp còn lại gì để sống sót?
Thứ còn lại sau khi đã trừ đi tất cả những gì tiền có thể mua được, đó chính là Năng lực lõi.
Cái gì mua được bằng tiền thì đối thủ cũng mua được bằng tiền. Chỉ có thứ do chính tổ chức tự rèn luyện, tự tích lũy qua năm tháng, trả giá bằng mồ hôi và những bài học xương máu mới thực sự là vũ khí bảo vệ doanh nghiệp trường tồn.
Năng lực lõi là năng lực khác biệt, không phải năng lực thông thường
Doanh nghiệp hay nhầm lẫn giữa hai khái niệm:
– Năng lực thông thường: Biết làm sản phẩm, biết bán hàng, biết làm marketing, biết quản trị tài chính. Đây là điều kiện cần để tham gia thị trường. Ai cũng phải làm, ai cũng có thể học.
– Năng lực lõi: Là năng lực độc nhất, làm tốt vượt trội và người khác muốn sao chép cũng không sao chép được. Năng lực lõi là thứ được tích luỹ qua nhiều năm, qua nhiều lớp kinh nghiệm, qua văn hoá tổ chức, qua cách con người trong DN nghĩ và quyết định hàng ngày.
Một năng lực chỉ trở thành năng lực lõi khi thỏa mãn 3 điều kiện:
+ Khách hàng cảm nhận được giá trị vượt trội: Nó giải quyết được nỗi đau lớn nhất của khách hàng mà đối thủ không làm được.
+ Rất khó bị sao chép: Đối thủ có thể nhìn thấy sản phẩm đầu ra, nhưng không thể sao chép được cách tổ chức bên trong để tạo ra sản phẩm đó.
Quy luật quả cầu tuyết: Càng lăn càng dày, càng đi xa càng khổng lồ
Năng lực lõi không bao giờ xuất hiện sau một đêm. Nó vận hành y hệt như nguyên lý của một quả cầu tuyết:
Ban đầu, quả cầu chỉ là một nắm tuyết nhỏ bé và lỏng lẻo trong lòng bàn tay. Nhưng khi được đặt
đúng vào một sườn dốc đủ dài (chiến lược đúng) và bắt đầu lăn (hành động liên tục), mỗi một vòng quay nó lại hút thêm một lớp tuyết mới.
– Mỗi dự án hoàn thành là quả cầu lăn thêm một vòng, hút thêm bài học và kinh nghiệm.
– Mỗi lần xử lý khủng hoảng hay sự cố là quả cầu được nén chặt lại, làm cho cấu trúc bên trong thêm rắn chắc.
– Mỗi thế hệ nhân sự đến và đi đều để lại tri thức, công cụ, chuẩn mực vận hành làm cho lớp tuyết của tổ chức dày thêm một chút.
Khi quả cầu tuyết đã đủ lớn và lăn đủ lâu, nó tạo ra một quán tính khủng khiếp. Lúc ấy, không một đối thủ nào có thể dùng tiền hay một vài chiêu trò ngắn hạn mà chặn đứng được nó. Sức mạnh của sự tích lũy liên tục chính là ranh giới phân định giữa doanh nghiệp chớp nhoáng và tổ chức trường tồn.
5 cặp đối lập về năng lực lõi trong doanh nghiệp
- Trồng cây lấy gốc <=> Trồng cây lấy ngọn: Lãnh đạo chú trọng năng lực lõi là người lo bồi đắp bộ rễ (công nghệ nguồn, hệ thống, con người). Lãnh đạo nghiệp dư chỉ mải mê tỉa cành, khoe hoa và đếm quả trước mắt (chạy theo doanh số ngắn hạn).
- Năng lực của tổ chức <=> Năng lực của cá nhân: Năng lực nằm trong hệ thống, trong dữ liệu, trong quy trình thì người đi năng lực vẫn còn. Năng lực chỉ nằm trong đầu một vài cá nhân xuất sắc thì khi người giỏi rời đi, tổ chức mất trắng.
- Nhận việc khó để tôi luyện <=> Chọn việc dễ để an toàn: Năng lực lõi chỉ sinh ra khi dám nhận những bài toán hóc búa nhất. Việc dễ chỉ tạo ra doanh thu thông thường; chỉ có việc cực khó mới tạo ra năng lực đặc biệt.
- Tự làm mới và phủ định chính mình <=> Bị bẫy bởi hào quang quá khứ: Năng lực hôm nay sẽ là gánh nặng ngày mai nếu không liên tục cập nhật công nghệ và mô hình mới. Doanh nghiệp thông minh là doanh nghiệp dám dùng cái mới để tự làm mất cái cũ trước khi bị thị trường đào thải.
- Sở hữu bí quyết cốt lõi <=> Phụ thuộc vào công cụ đi thuê: Có thể thuê gia công, có thể mua phần mềm phổ thông, nhưng kiến trúc tổng thể, dữ liệu lõi và tri thức vận hành sâu nhất bắt buộc doanh nghiệp phải tự nắm giữ.
Ba tầng bồi tụ nên năng lực lõi
Năng lực lõi được hình thành qua 3 tầng:
– Tầng 1 – Kỹ năng chuyên sâu: Sự tinh thông vượt trội của đội ngũ kỹ sư, chuyên gia về một công nghệ nền tảng, một thuật toán hay một nghiệp vụ đặc thù.
– Tầng 2 – Khả năng tích hợp hệ thống: Biết kết nối hàng nghìn con người, hàng triệu giao dịch, chuẩn hóa quy trình và dữ liệu real-time để vận hành như một chỉnh thể thống nhất.
– Tầng 3 – Văn hóa và bản năng tổ chức: Tầng sâu nhất và khó sao chép nhất. Đó là tinh thần kỷ luật, văn hóa dám dấn thân, coi thất bại là bài học và tinh thần phụng sự khách hàng tuyệt đối.
Muốn doanh nghiệp đi xa, người đứng đầu phải thường xuyên tự vấn 3 câu hỏi:
+ Doanh nghiệp của chúng ta đang làm điều gì tốt nhất mà đối thủ không thể bắt chước trong 3 năm tới?
+ Năng lực ấy đang nằm trong đầu vài cá nhân hay đã được cấy vào hệ thống, dữ liệu và văn hóa của tổ chức?
+ Chúng ta đã dám nhận những việc khó nhất của đất nước, của ngành để tôi luyện năng lực lõi mới cho tương lai chưa?
Chăm sóc cái cây thì dễ, nuôi dưỡng bộ rễ mới khó. Lãnh đạo có tầm nhìn là người biết hy sinh một phần quả ngọt hôm nay để tưới tắm cho bộ rễ năng lực lõi ăn sâu vào lòng đất, để ngày mai, giông bão có đến thì cây vẫn vững vàng vươn cao.
TS. Nguyễn Thị Hồng
Giảng viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông
