Trong một thời gian dài, giữa người làm kinh doanh và người làm công nghệ luôn cần một người đứng giữa. Người kinh doanh nói mình cần gì, phân tích kinh doanh (BA) chuyển yêu cầu đó thành ngôn ngữ mà người làm CNTT hiểu, rồi CNTT xây dựng phần mềm. Mô hình này đã vận hành hàng chục năm.
Nhưng nó cũng tạo ra một hạn chế lớn: kinh doanh thường chỉ nói được mình đang làm gì và muốn phần mềm hỗ trợ việc đó. Vì vậy, rất nhiều dự án CNTT thực chất là đưa cách làm cũ lên máy tính: quy trình cũ cộng với phần mềm.
AI đang làm thay đổi căn bản cách tiếp cận này.
AI không chỉ giúp làm nhanh hơn một công việc đang có. AI có thể làm xuất hiện một cách làm hoàn toàn mới. Một quy trình trước đây cần 10 người có thể được thiết kế lại thành 3 người cộng với các AI agent. Một sản phẩm trước đây giống nhau cho mọi khách hàng có thể trở thành sản phẩm được cá thể hóa cho từng người. Một nhân viên bán hàng trước đây phải tự tìm kiếm thông tin, phân tích khách hàng và quyết định bước tiếp theo thì nay AI có thể làm phần lớn những việc đó. Bởi vậy, người làm kinh doanh không thể chỉ biết kinh doanh rồi chuyển yêu cầu cho CNTT nữa.
Nếu không biết AI làm được gì, người làm kinh doanh sẽ chỉ đặt những câu hỏi của thế giới cũ. Họ có thể yêu cầu: “Hãy làm phần mềm để nhân viên nhập báo cáo nhanh hơn.” Nhưng nếu hiểu AI, câu hỏi có thể trở thành: “Tại sao nhân viên còn phải nhập báo cáo? AI có thể tự thu thập dữ liệu, phân tích và tạo báo cáo không?”
Hai câu hỏi dẫn đến hai sản phẩm hoàn toàn khác nhau.
Vì vậy, hiểu công nghệ và AI phải trở thành một năng lực bắt buộc của người làm kinh doanh, đặc biệt là người quản lý kinh doanh. Nhưng hiểu công nghệ không có nghĩa là phải biết lập trình, thiết kế database hay vận hành hệ thống. Cũng giống như CEO phải hiểu tài chính nhưng không cần trở thành kế toán trưởng.
Người làm kinh doanh cần hiểu công nghệ đủ để biết cái gì đã trở nên có thể, dữ liệu nào cần có, AI và AI agent có thể làm phần việc nào, con người nên giữ phần việc nào, giới hạn và rủi ro ở đâu. Quan trọng nhất, họ phải biết sử dụng những khả năng mới đó để thiết kế lại sản phẩm, quy trình và mô hình kinh doanh.
Vai trò của người làm CNTT cũng phải thay đổi theo chiều ngược lại. IT không thể chỉ nhận yêu cầu rồi viết phần mềm. Người làm công nghệ phải ngày càng hiểu khách hàng, sản phẩm và hoạt động kinh doanh để cùng kinh doanh tìm ra cách làm mới.
Như vậy, hai phía đang tiến về phía nhau.
Thời CNTT: kinh doanh biết nghiệp vụ, IT biết công nghệ, BA đứng giữa để phiên dịch.
Thời AI: kinh doanh phải hiểu công nghệ, IT phải hiểu business, hai bên cùng thiết kế lại doanh nghiệp.
BA vẫn cần, nhưng không còn chủ yếu là người phiên dịch. BA phải tiến hóa thành người kiến trúc kinh doanh bằng công nghệ và AI.
Chuyển đổi AI vì thế không thể giao cho riêng bộ phận CNTT. Người đứng đầu từng business phải chịu trách nhiệm thiết kế lại business của mình bằng AI. CNTT chịu trách nhiệm biến thiết kế đó thành hệ thống có thể vận hành, mở rộng và an toàn.
Khi công nghệ đã trở thành một phần của cách kinh doanh, hiểu công nghệ không còn là việc riêng của người làm công nghệ. Nó trở thành năng lực nghề nghiệp của chính người làm kinh doanh.
Nguyễn Mạnh Hùng
Nguyên Uỷ viên Trung ương Đảng, Nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ
Chủ tịch Sáng lập Viện Lãnh đạo, Quản trị và Quản lý Việt Nam
