F0 SINH F0
Tái tạo tinh thần sáng lập trong tổ chức
Một doanh nghiệp logistics Việt Nam được xây dựng từ một công ty chuyển phát nhanh ra đời từ rất sớm. Trong giai đoạn đầu, founder là F0 đúng nghĩa: nhìn thấy cơ hội thị trường, mở mạng lưới, kéo khách hàng, xây đội ngũ, xử lý khủng hoảng và tạo vị thế cho doanh nghiệp trong một ngành còn nhiều khoảng trống. Khi thị trường chuyển phát nhanh chưa quá đông, năng lượng sáng lập của F0 giúp doanh nghiệp đi nhanh và có chỗ đứng.
Nhưng sau nhiều năm, cuộc chơi thay đổi. Thị trường chuyển phát nhanh không còn là cuộc chơi của sự nhanh nhạy ban đầu, mà là cuộc chơi của sự nhanh nhạy về vốn, công nghệ vận hành, dữ liệu khách hàng, tối ưu giao hàng chặng cuối, hệ sinh thái logistics và năng lực tài chính. Các đối thủ lớn hơn, có công nghệ mạnh hơn, vốn lớn hơn và hệ thống vận hành tốt hơn bắt đầu chiếm ưu thế. Doanh nghiệp đứng trước câu hỏi: tiếp tục cạnh tranh trực diện trong chuyển phát truyền thống, hay mở một trận đánh mới trong logistics xanh?
Nếu founder tiếp tục là người duy nhất nghĩ hướng mới, kéo đối tác mới, nghiên cứu công nghệ mới, tìm mô hình mới và quyết mọi việc lớn, doanh nghiệp sẽ bị nghẽn ở chính F0. Cái cũ cần được tối ưu lại để còn tạo dòng tiền, nhưng cái mới lại cần những con người có tinh thần mở đường. Một mình founder không thể vừa giữ chuyển phát truyền thống, vừa mở logistics điện, vừa phát triển xe tự hành, vừa xây quan hệ chính sách, vừa tạo mô hình kinh doanh mới.
Lời giải không phải là tìm một người kế nhiệm để làm lại đúng những việc founder từng làm. Nếu chỉ đào tạo người kế cận để vận hành lại mô hình cũ, tổ chức chỉ tạo ra các tầng F1, F2, F3 theo nghĩa người tiếp quản, nhưng tinh thần sáng lập lại suy giảm dần qua các tầng.
Trong bối cảnh ngành đã đổi, doanh nghiệp cần tạo ra những F0 mới bên trong tổ chức: người dám nhận một bài toán mới, mở một thị trường mới, xây một sản phẩm mới, thiết kế một mô hình mới và chịu trách nhiệm như người sáng lập trong phạm vi đó.
Với doanh nghiệp logistics này, F0 mới có thể là người được giao mở mảng xe logistics điện; một người khác phụ trách giải pháp vận hành cho đội xe; một người khác phát triển hợp tác với địa phương, khu công nghiệp hoặc doanh nghiệp vận tải; một người khác thử nghiệm mô hình xe tự hành trong logistics.
Điểm quan trọng là founder phải trao mảnh đất mới đủ thật. Không thể yêu cầu người khác có tinh thần F0 nhưng chỉ giao cho họ việc phụ, quyền mờ, ngân sách nhỏ, quyết định gì cũng phải xin lại. F0 mới cần có bài toán đủ lớn, quyền đủ rõ, nguồn lực tối thiểu, ranh giới rủi ro và cơ chế đo kết quả. Founder không làm thay, nhưng phải giữ vai trò bảo trợ: truyền tinh thần, mở cửa ban đầu, bảo vệ họ khi thử sai và buộc họ chịu trách nhiệm đến cùng.
F0 sinh F0 cũng không có nghĩa là các F0 mới phải giống founder ban đầu. Nếu founder chỉ muốn người sau giống mình, tổ chức sẽ tạo ra bản sao yếu hơn. Nếu founder giữ phần lõi là tinh thần sáng lập nhưng cho phép cách làm mới, doanh nghiệp mới có khả năng bước sang chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.
Tinh thần LGM Việt Nam là: doanh nghiệp không trường tồn nhờ một F0 duy nhất, mà nhờ khả năng liên tục sinh ra F0 mới. F0 đầu tiên tạo ra doanh nghiệp. Các F0 tiếp theo tạo ra mảng kinh doanh mới, công nghệ mới, thị trường mới, năng lực mới và tương lai mới. Khi ngành cũ đã chật, chỉ tối ưu cái cũ là chưa đủ; doanh nghiệp phải có người đủ tinh thần sáng lập để mở đường sang vùng mới.
