Doanh nghiệp muốn tồn tại phải thay đổi. Nhưng thay đổi cũng có nhiều cấp độ.

Cấp độ đầu tiên là làm tốt hơn việc đang làm. Vẫn sản phẩm ấy, vẫn khách hàng ấy, vẫn mô hình kinh doanh ấy, nhưng chất lượng cao hơn, năng suất cao hơn, chi phí thấp hơn. Đây là tối ưu.

Cấp độ thứ hai là làm khác đi. Công nghệ mới xuất hiện, doanh nghiệp thay đổi cách sản xuất, cách bán hàng, cách phục vụ khách hàng. Chuyển đổi số và chuyển đổi AI chủ yếu bắt đầu từ đây. Không chỉ đưa công nghệ vào quy trình cũ mà thiết kế lại sản phẩm, quy trình và tổ chức dựa trên khả năng mới của công nghệ.

Cấp độ thứ ba là mở rộng nghề. Doanh nghiệp đi từ bán sản phẩm sang cung cấp giải pháp, từ một công đoạn sang nhiều công đoạn của chuỗi giá trị, từ một nguồn doanh thu sang nhiều nguồn doanh thu. Nhà sản xuất thiết bị có thể tiến lên cung cấp dịch vụ. Công ty hạ tầng có thể tiến lên cung cấp nền tảng.

Nhưng một trong những cấp độ tiến hoá cao nhất là tái định nghĩa nghề của mình. Khi đó, câu hỏi không còn là: Làm thế nào để làm nghề hiện tại tốt hơn? Mà là: Thực ra chúng ta đang làm nghề gì? Chúng ta tồn tại để giải quyết vấn đề căn bản nào của khách hàng? Năng lực đặc biệt mà chúng ta tích luỹ được là gì? Và những năng lực ấy có thể tạo ra những không gian kinh doanh mới nào?

Một công ty viễn thông nếu định nghĩa mình là doanh nghiệp bán phút gọi và gigabyte dữ liệu thì không gian tăng trưởng sẽ bị giới hạn bởi thị trường viễn thông. Nhưng nếu định nghĩa mình là doanh nghiệp sở hữu năng lực kết nối và hạ tầng số, con đường phát triển sẽ rộng hơn: từ Connectivity → Digital Infrastructure → Cloud/Edge → AI Infrastructure → Digital/AI Platform.

Điều quan trọng là tái định nghĩa nghề không có nghĩa là bỏ nghề cũ. Nghề cũ trở thành nền móng của nghề mới. Mạng viễn thông không mất đi khi doanh nghiệp bước vào cloud hay AI; chính mạng, khách hàng, dữ liệu, thương hiệu, năng lực vận hành và dòng tiền tạo ra lợi thế để doanh nghiệp bước sang không gian mới.

Bởi vậy, doanh nghiệp không nên định nghĩa mình bằng sản phẩm đang bán, mà ngày càng phải định nghĩa mình bằng nhu cầu mình phục vụ và năng lực cốt lõi mình sở hữu. Sản phẩm có vòng đời. Công nghệ có vòng đời. Thậm chí một ngành kinh doanh cũng có vòng đời. Nhưng một năng lực đủ sâu có thể liên tục sinh ra những ngành kinh doanh mới.

Khi một doanh nghiệp tăng trưởng thấp kéo dài 5–10 năm, câu hỏi chiến lược đầu tiên không nhất thiết phải là: “Làm thế nào để tăng trưởng thêm trong ngành hiện tại?” Có lẽ cần đặt một câu hỏi cao hơn: “Có phải chúng ta đang định nghĩa nghề của mình quá hẹp?”

Làm tốt hơn là tối ưu. Làm khác đi là chuyển đổi. Mở rộng nghề là phát triển. Tái định nghĩa nghề là tiến hoá. Và doanh nghiệp phải không ngừng tiến hoá.

Nguyễn Mạnh Hùng
Nguyên Uỷ viên Trung ương Đảng, Nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ
Chủ tịch Sáng lập Viện Lãnh đạo, Quản trị và Quản lý Việt Nam